HISTORIJA

ilustrační foto Taboris andro Lety terďolas duj kilimetri vichodnones khatar o gav Lety. Khatar o 8.8.1940 has sar buťakero taboris, paľis khatar 1.1.1942 has sberno taboris u khatar 2.8.1942 pes lestar ačhiľas romano taboris. Leskero oplocimen koter has 66 ara u kije late mek iľinenas 11,2 ara na oplocimen maľiko phuv. Kijo taboris iľinelas the kaštuno kher, savo kamenas sar o sikhľardo kher abo te bi kampelas ta sar e sasťarďi. Anglal o taboris terďolas jekhegankeskero kher, kaj bešenas šerale. Paš o drom savo džalas khatar o gav Lety has štar cikneder kherora kaj bešenas o dozorca the spravne oragana. Pal savore ačhavibnaskere buťa has prahate pre kriminálka dino 12.6.1942 akhardo avri, hoj e kapacita andro taboris hin bareder pre 300 šel bare manuša. Imar agoristar has angluno manuš čudakalo penda teh duj beršengero Josef Janovský – phandľipnaskero kapitános.

1940

Perše dozorca avle andro taboris 6.6.1940 u e buťi andro taboris lenge has naridzimen le rozkaziha. Pal lende avile 12 bertenoša u jon mušinde te kisitinel soviben neve manušenge.

Bertenoša andro taboris avenas andal e bertena u andro buťakero taboris len kamenas te sikhavel te kerel dži kim len mukhle. Sar avle andro taboris takoj len prithode andro trijedi. Trito trijeda chudľas sako nevo dženo. Bertenoša kerenas buťi pro droma, pre maľa the andro veša všadzi pašal o taboris. Andro taboris phirelas o dochtoris u but nasvale manuša has ligende andre špitaľa andro Písek. Vaš lačhipen has o bertenošis prithodo andre dujto trijeda u paľis andre perši trijeda. Kada has jekh veca sar pes te dochudel taboristar avri. Andro agoris le beršeste 1940 has andro taboris 233 manuša.

1941

Calo berš džalas o taboris avka savi has e goďi. Andro taboris has ando 537 manuša lendar has 45 Roma. Andro kada berš džanas, hoj mule trin manuša – bertenoša. Duj mule andre špitaľa Pískoste u jekh sar les mukhle andl o taboris. Mule bo kerenas phare buťa the na lačho sasťipen.

1942

10.7. 1942 has dino avri pal o šeralo SS protektoratno policija chasno pal o trejišagos ajso romano na lačho manuš. Paľis pal o chasno has irindo žandarenca „Roma, romane mišenci the manuša so dživen pal o romano“ (zbačinen peske jekh datumos lidicko tragedijate).

ilustrační foto Kale rozkirišagoha ačhol te vátinel the dživipen andro karno buťakero taboris u ačhol aver doba ajso romano taboris. 31.7. 1942 has le 113 bertenoša 60 doande andro donucovaco pracovňa andre Praha – Ruzyňe u 33 has ole idejoste andro zajišťovaco phandlipen abo pro odkerdo pracoviskos. Prosto andro taboris ačhiľas 20 bertenoša buteder romane murša save pes takoj ačhile bertenoša andro romano taboris, kaj te šegetinenas te budinel avri o taboris le neve manušenge.

2.8. 1942 has andro taboris perši grupa 66 Roma. Bertenoša phirenas le mašinenca pro staňica andro Mirovice le phandlenca, khatar len phirade andro taboris savo has šov kilimetri andal e staňica. Aver manuša cale famelijenca avenas andro taboris le verdanenca save hordinenas o graja u merkinenas pre lende o phandle. Graja, verdana, cerhi, kuč věci, bašade, vkladne genďija the o love lenge takoj ile u dine andre uschovňa pre savi na lačhes merkinenas.

Andro taboris sovenas aver murša, džuvľa the le cikne čhavorenca u bareder čhave. Neven bertenoša has imar ajci, hoj 15.8. 1942 len has imar 1145 džene. Pašal oda „Roma the romane mišenci“ has andre taboro evidencija tiž „džene so dživen sar roma“. Andre taborovo evidencija has tiš irimen peršo ulado čhavoro, jekhetane uľile andro taboris 13 muršora the 23 čhajora, agorutno evidenčno numero has čhinde dochtoris savo avľas januariste 1943.

Buteder bertenošen so avle andro taboris na has lačho sasťipen. Nekterneder enas bokhale, phureder na has but zorale u phure – len na has but – cipakere the manušibnaskere nasvaľipena the šuke nasvaľipena. Nasvale chudenas buteder te chal u o čhave khatar o decembros 1942 the anglodiloste the diloste o chaben. Nasvaľipen has goreder the vaš oda, hoj o khera cinde, šarge, aľe tiž na has but paňi. O paňi mušinde varekana te hordinel avreter. Imar 3.8.1942 has perše nasvale pre sasťarďi. Pal o trin kurke len has imar penda. 15.10.1942 mušinde trin džene pro epidemiologicko predikhiben pro perutno tifusis. Taboriskero šeralo dilines pes ľikerelas tele te andro dino avri lekhaďas, hoj hine savore saste u epidemija andro taboris na avela. 13.12.1942 has avri dino perše 5 nasvale so len has perutno tifusis. O nasvaľipen pes sigo rozgeľas, hoj bariľas andre epidemija. Andre špitaľa has pro sasťaripen 22 džene (20 bertenoša u 2 phandle). Ča akana phenďas o šeralo čačipen u anglune les tele thode la funkcijatar. Nevo taboriskero šeralo pes ačhiľas šeralo andro romano taboris andro Hodonín.

Mek anglo´da sar avľas nevo šeralo has bičhade perše 93 bertenoša la známkaha ASO (asociálos) prahate andro donucovaco buťariko kher. Kadarik majinde te džal andro taboris Auschwitz pal e buťi. Čačipen has aver 2.12.1942 len e mašina andal e angluňi staňica iľa andro Osvětim kaj pre lende vašo buťi užarelas meriben.

1943

ilustrační foto Nasvaľipen the meriben andro taboris has imar katastoficko. 1ě.1.1943 has lekhado, hoj „romňijakero štaltoskero stavos hin avka phuj, hoj imar nane ňiko ko bi rajbinelas“ u vaš duj kurke pes imar irinelas, hoj „but bertenoša hin imar pro´da but phujes u lengero meriben imar avel“. 23.1.1943 pes kerelas o pharaviben paš jekh bertenošis. O pharaviben sikhaďas, hoj les murdarďas kešutno tifusis. Nasvaľipen pes sigo rozgeľas u geľas nekbuter pre kole džene so len imar na has zor pal o perutno tifusis. Pale oda bariľas andre epidemija. Jepaš februariste andro berš 1943 has taboriste 15 nasvale perutne tifusiha u 34 kešutne tifusiha. 17.2.1943 has dino avri rozkazis, kaj te phanden o taboris, kaj te prikeren e bar avka, kaj te ňiko na denašel avri te bi vareko kamelas te denašel ta les murdarena u ňiko našťi te džal het andal o taboris aňi o phandle u aver manuša so kode kerenas. E karanténa has platno dži kim na utaľinde taboris. Calkom andro taboris muľas 30 murša, 48 džuvľa, 3 čhave, 4 čhaja u 241 čhavore terneder 14 berš. Andro kada čiro paruvenas le bertenošen pro cintiris andro Mirovice, kaj has parunde 174 džene. Andro čiro sar has e epidemija has o than pro cintiris imar chasňardo. The dar nasvaľipnastar anďas nevo provizorno cintiris. 18.1.1943 diňas taboriskero šeralo hiros palo´da, hoj na dur tobiristar hin provizorno zabarardo cintiris, kaj avena thode mule bertenoša.

Aňi nasvaľipen savo pes buchľarelas sigo, na has thorďi andro transportos andre Osvětim. Marceste leha odgele perše 7 nasvale u kije lende has prithode aver 13 letsko bertenoša. Nekbareder transportos has 4.5.1943 kana andre Auswitz ľigende 307 dženen. Calkom has andro murdaripnaskero taboris andre Osvětim ľigendo 420 letensko bertenošen, olestar 215 muršen the čhaven u 205 džuvľen the čhajen.

 

Prithode: